پسوریازیس چیست و چگونه کنترل می‌شود؟

پسوریازیس یکی از شایع‌ترین بیماری‌های مزمن پوستی است که می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی بر کیفیت زندگی بیماران داشته باشد. این بیماری اگرچه مسری نیست، اما به دلیل ظاهر ضایعات پوستی، خارش، پوسته‌ریزی و در برخی موارد درد، باعث ناراحتی جسمی و روانی فرد می‌شود. آشنایی دقیق با پسوریازیس، علل بروز آن و روش‌های کنترل و درمان، نقش مهمی در مدیریت صحیح این بیماری دارد.

در این مقاله به‌صورت جامع بررسی می‌کنیم که پسوریازیس چیست، چرا ایجاد می‌شود، چه علائمی دارد و چگونه می‌توان آن را کنترل کرد.

پسوریازیس چیست؟

پسوریازیس یک بیماری التهابی مزمن پوست است که در اثر اختلال در عملکرد سیستم ایمنی بدن ایجاد می‌شود. در این بیماری، چرخه تولید سلول‌های پوستی به‌طور غیرطبیعی تسریع می‌شود. به‌طور طبیعی، سلول‌های پوست طی حدود ۲۸ تا ۳۰ روز ساخته و جایگزین می‌شوند، اما در افراد مبتلا به پسوریازیس این روند ممکن است تنها طی چند روز اتفاق بیفتد.

این افزایش سرعت باعث تجمع سلول‌های نابالغ روی سطح پوست شده و ضایعاتی ضخیم، قرمز و پوشیده از پوسته‌های سفید یا نقره‌ای ایجاد می‌کند. پسوریازیس معمولاً دوره‌های عود و فروکش دارد و به‌عنوان یک بیماری مادام‌العمر شناخته می‌شود که نیازمند کنترل مداوم است.

آیا پسوریازیس مسری است؟

یکی از باورهای نادرست رایج درباره پسوریازیس، مسری بودن آن است. پسوریازیس به هیچ عنوان یک بیماری مسری نیست و از طریق تماس پوستی، استفاده مشترک از وسایل شخصی یا حضور در کنار فرد مبتلا منتقل نمی‌شود. این بیماری کاملاً ناشی از عوامل داخلی بدن و واکنش‌های سیستم ایمنی است.

آگاهی‌رسانی صحیح در این زمینه نقش مهمی در کاهش استرس و فشارهای اجتماعی وارد بر بیماران دارد.

علائم و نشانه‌های پسوریازیس

علائم پسوریازیس بسته به نوع بیماری، شدت درگیری، سن بیمار و شرایط جسمی و روحی او می‌تواند متفاوت باشد. برخی افراد تنها دچار علائم خفیف و محدود می‌شوند، در حالی که در برخی دیگر، پسوریازیس به‌صورت گسترده و شدید بروز می‌کند و زندگی روزمره را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این علائم معمولاً به‌صورت دوره‌ای ظاهر شده و ممکن است مدتی تشدید شده و سپس کاهش یابند.

شایع‌ترین علامت پسوریازیس، ایجاد پلاک‌های پوستی ملتهب است. این پلاک‌ها اغلب قرمز رنگ هستند و سطح آن‌ها با پوسته‌های ضخیم سفید یا نقره‌ای پوشیده شده است. ضخامت این پوسته‌ها به دلیل تجمع سریع سلول‌های پوستی ایجاد می‌شود و یکی از مشخصه‌های اصلی پسوریازیس محسوب می‌گردد.

تغییرات ظاهری پوست

در پسوریازیس، پوست در نواحی درگیر معمولاً ظاهر غیرطبیعی و ملتهبی پیدا می‌کند. این تغییرات ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• لکه‌های قرمز و برجسته با حاشیه مشخص

• پوسته‌ریزی شدید که گاهی به‌صورت تکه‌های بزرگ از پوست جدا می‌شود

• خشکی بیش از حد پوست و احساس کشیدگی

• ترک‌خوردگی پوست که در موارد شدید ممکن است با خونریزی همراه باشد

این ضایعات بیشتر در نواحی خاصی از بدن دیده می‌شوند، از جمله آرنج‌ها، زانوها، پوست سر، ناحیه کمری، کف دست‌ها و کف پاها. با این حال، پسوریازیس می‌تواند هر نقطه‌ای از بدن را درگیر کند.

خارش، سوزش و درد

خارش یکی از آزاردهنده‌ترین علائم پسوریازیس است و شدت آن از خفیف تا بسیار شدید متغیر است. در برخی بیماران، خارش مداوم می‌تواند باعث اختلال خواب، تحریک‌پذیری و کاهش تمرکز شود. علاوه بر خارش، برخی افراد احساس سوزش، درد یا حساسیت در نواحی درگیر دارند، به‌ویژه زمانی که پوست دچار ترک یا التهاب شدید شده باشد.

خاراندن ضایعات می‌تواند باعث تشدید التهاب، خونریزی و حتی عفونت ثانویه پوست شود، به همین دلیل کنترل خارش اهمیت زیادی در مدیریت پسوریازیس دارد.

درگیری پوست سر در پسوریازیس

پسوریازیس پوست سر یکی از اشکال شایع این بیماری است. در این حالت، پوسته‌های ضخیم سفید یا خاکستری روی پوست سر ایجاد می‌شود که ممکن است با شوره اشتباه گرفته شود. تفاوت اصلی این است که در پسوریازیس پوست سر، التهاب و قرمزی واضح‌تر است و پوسته‌ها ضخیم‌تر و چسبنده‌تر هستند.

درگیری پوست سر می‌تواند تا پیشانی، پشت گوش‌ها و گردن نیز گسترش یابد و از نظر ظاهری برای بیمار آزاردهنده باشد.

علائم پسوریازیس ناخن

پسوریازیس می‌تواند ناخن‌های دست و پا را نیز درگیر کند. تغییرات ناخن در پسوریازیس شامل موارد زیر است:

• ایجاد فرورفتگی‌های کوچک روی سطح ناخن

• تغییر رنگ ناخن به زرد یا قهوه‌ای

• ضخیم شدن ناخن

• جدا شدن ناخن از بستر (اونیکولیز)

• شکنندگی و بدشکلی ناخن‌ها

درگیری ناخن‌ها معمولاً نشان‌دهنده شکل مزمن‌تر بیماری است و ممکن است با آرتریت پسوریاتیک همراه باشد.

علائم مفصلی (آرتریت پسوریاتیک)

در برخی بیماران، پسوریازیس تنها محدود به پوست نیست و مفاصل نیز درگیر می‌شوند. این حالت که به آن آرتریت پسوریاتیک گفته می‌شود، می‌تواند باعث درد، تورم، خشکی و محدودیت حرکت مفاصل شود. مفاصل انگشتان دست و پا، زانوها و ستون فقرات بیشترین درگیری را دارند.

تشخیص زودهنگام این حالت اهمیت زیادی دارد، زیرا در صورت عدم درمان می‌تواند منجر به آسیب دائمی مفاصل شود.

نوسان علائم و دوره‌های عود و فروکش

یکی از ویژگی‌های مهم پسوریازیس، نوسانی بودن علائم است. بسیاری از بیماران دوره‌هایی را تجربه می‌کنند که علائم بیماری کاهش یافته یا تقریباً ناپدید می‌شود، و سپس دوباره با شدت بیشتری بازمی‌گردد. عواملی مانند استرس، عفونت، تغییرات آب‌وهوایی یا قطع ناگهانی درمان می‌توانند باعث عود علائم شوند.

برای دیدن مراجعه کنندگان قبل و پس از درمان بیماری های پوستی به صفحه اینستاگرام دکتر رضا معینی مراجعه کنید.

انواع پسوریازیس

پسوریازیس به اشکال مختلفی بروز می‌کند که شناخت آن‌ها به انتخاب روش درمان مناسب کمک می‌کند.

پسوریازیس پلاکی

شایع‌ترین نوع پسوریازیس است و با پلاک‌های قرمز، برجسته و پوسته‌دار شناخته می‌شود. این ضایعات معمولاً در آرنج‌ها، زانوها، پوست سر و پایین کمر دیده می‌شوند.

پسوریازیس قطره‌ای

این نوع بیشتر در کودکان و نوجوانان دیده می‌شود و اغلب پس از عفونت‌های گلو ایجاد می‌گردد. ضایعات آن به‌صورت لکه‌های کوچک و قطره‌مانند روی پوست ظاهر می‌شوند.

پسوریازیس معکوس

در چین‌های پوستی مانند زیر بغل، کشاله ران و زیر سینه‌ها بروز می‌کند و معمولاً پوسته‌ریزی کمتری دارد اما التهاب آن واضح است.

پسوریازیس پوسچولار

نوعی نادر اما شدید از پسوریازیس است که با تاول‌های چرکی همراه است و نیاز به بررسی فوری پزشکی دارد.

پسوریازیس اریترودرمیک

شدیدترین و نادرترین نوع پسوریازیس محسوب می‌شود که می‌تواند بخش وسیعی از پوست بدن را درگیر کند و تهدیدکننده حیات باشد.

علت ایجاد پسوریازیس چیست؟

علت دقیق پسوریازیس هنوز به‌طور کامل مشخص نشده است، اما مشخص شده که ترکیبی از عوامل ژنتیکی و اختلالات سیستم ایمنی در بروز آن نقش دارند.

در افراد مبتلا، سیستم ایمنی به‌اشتباه سلول‌های سالم پوست را هدف قرار داده و باعث التهاب و تولید سریع سلول‌های پوستی می‌شود. اگر سابقه خانوادگی پسوریازیس وجود داشته باشد، احتمال ابتلا افزایش می‌یابد.

عوامل تشدیدکننده پسوریازیس

برخی عوامل می‌توانند باعث شروع یا تشدید علائم پسوریازیس شوند، از جمله:

• استرس‌های روحی و روانی

• عفونت‌ها، به‌ویژه عفونت‌های گلو

• آسیب‌های پوستی مانند بریدگی، سوختگی یا خراش

• مصرف برخی داروها

• تغییرات هورمونی

• مصرف سیگار و الکل

• هوای سرد و خشک

شناسایی و کنترل این عوامل نقش مهمی در مدیریت بیماری دارد.

تشخیص پسوریازیس چگونه انجام می‌شود؟

تشخیص پسوریازیس معمولاً توسط پزشک متخصص پوست و بر اساس معاینه بالینی انجام می‌شود. ظاهر ضایعات پوستی در بیشتر موارد برای تشخیص کافی است. در موارد مشکوک یا غیرمعمول، ممکن است نمونه‌برداری از پوست (بیوپسی) برای تأیید تشخیص انجام شود.

تشخیص صحیح اهمیت زیادی دارد، زیرا برخی بیماری‌های پوستی ممکن است ظاهری مشابه پسوریازیس داشته باشند اما درمان آن‌ها متفاوت است.

پسوریازیس چگونه کنترل می‌شود؟

اگرچه درمان قطعی برای پسوریازیس وجود ندارد، اما با روش‌های درمانی مناسب می‌توان بیماری را به‌خوبی کنترل کرد، علائم را کاهش داد و دوره‌های خاموشی طولانی‌تری ایجاد نمود.

درمان‌های موضعی

در موارد خفیف تا متوسط، درمان‌های موضعی اولین انتخاب هستند. این درمان‌ها شامل کرم‌ها و پمادهایی هستند که التهاب، پوسته‌ریزی و خارش را کاهش می‌دهند.

درمان‌های سیستمیک

در پسوریازیس‌های شدید یا مقاوم، داروهای خوراکی یا تزریقی استفاده می‌شوند که روی سیستم ایمنی اثر می‌گذارند. این درمان‌ها باید حتماً تحت نظر پزشک متخصص انجام شوند.

نوردرمانی

نوردرمانی یا فتوتراپی یکی از روش‌های مؤثر در کنترل پسوریازیس است که با استفاده از اشعه فرابنفش کنترل‌شده انجام می‌شود. این روش می‌تواند سرعت رشد سلول‌های پوستی را کاهش دهد.

نقش سبک زندگی در کنترل پسوریازیس

تغییر سبک زندگی نقش مهمی در کاهش شدت علائم پسوریازیس دارد. رعایت موارد زیر می‌تواند به کنترل بهتر بیماری کمک کند:

• کاهش استرس و مدیریت فشارهای روانی

• داشتن خواب کافی و منظم

• پرهیز از مصرف سیگار و الکل

• استفاده منظم از مرطوب‌کننده‌ها

• اجتناب از خشکی بیش از حد پوست

تغذیه و پسوریازیس

اگرچه رژیم غذایی خاصی به‌عنوان درمان قطعی پسوریازیس شناخته نشده، اما برخی تغییرات تغذیه‌ای می‌توانند به کاهش التهاب کمک کنند. مصرف غذاهای سالم، میوه‌ها، سبزیجات و کاهش مصرف غذاهای فرآوری‌شده می‌تواند مفید باشد.

حفظ وزن مناسب نیز اهمیت زیادی دارد، زیرا اضافه‌وزن می‌تواند شدت پسوریازیس را افزایش دهد.

پسوریازیس و سلامت روان

پسوریازیس تنها یک بیماری پوستی نیست و می‌تواند تأثیر عمیقی بر سلامت روان بیمار بگذارد. اضطراب، افسردگی و کاهش اعتمادبه‌نفس در بیماران مبتلا شایع است. حمایت روانی، آگاهی اطرافیان و در صورت نیاز مشاوره تخصصی می‌تواند نقش مهمی در بهبود کیفیت زندگی این افراد داشته باشد.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

در صورت مشاهده ضایعات پوستی مشکوک، تشدید علائم، عدم پاسخ به درمان‌های قبلی یا بروز درد مفاصل، مراجعه به پزشک متخصص پوست ضروری است. تشخیص و درمان زودهنگام می‌تواند از پیشرفت بیماری و عوارض آن جلوگیری کند.

جمع‌بندی

پسوریازیس یک بیماری مزمن، غیرمسری و وابسته به سیستم ایمنی است که می‌تواند پوست و گاهی مفاصل را درگیر کند. اگرچه درمان قطعی برای آن وجود ندارد، اما با تشخیص صحیح، درمان مناسب و اصلاح سبک زندگی می‌توان بیماری را به‌خوبی کنترل کرد و کیفیت زندگی بیمار را بهبود بخشید.

کنترل پسوریازیس نیازمند همکاری مستمر بیمار و پزشک متخصص پوست است. آگاهی، پیگیری درمان و پرهیز از عوامل تشدیدکننده، کلید مدیریت موفق این بیماری محسوب می‌شود.